نرگس فاضلی، کارشناس گردشگری و مسئول پرونده جهانی روستای پامنار در معاونت گردشگری وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، در گفتوگو با خبرنگار میراثآریا گفت: قرار گرفتن پامنار در میان هشت روستای معرفی شده ایران برای شرکت در رقابت جهانی «برنامه بهترین روستاهای گردشگری ۲۰۲۶» نشاندهنده همخوانی ظرفیتهای طبیعی، فرهنگی، اجتماعی و گردشگری این روستا با شاخصهای تعریفشده سازمان جهانی گردشگری ملل متحد است.
او درباره ظرفیتهای روستای پامنار برای حضور در رقابت جهانی «برنامه بهترین روستاهای جهانی گردشگری ۲۰۲۶» اظهار کرد: انتخاب روستای پامنار به عنوان یکی از گزینههای ایران برای شرکت در این رقابت، بدون شک نشان از نزدیک بودن ظرفیتهای این روستا با شاخصهای تعریفشده سازمان جهانی گردشگری ملل متحد در این برنامه دارد.
فاضلی افزود: همجواری روستا با دریاچه سد دز و رشتهکوههای زاگرس، زیستبومی منحصربهفرد، بهویژه برای گونه نادر جغد ماهیخوار، ایجاد کرده است. از سوی دیگر، حفظ اصالت در شیوه معیشت و پیوند عمیق مردم با صنایعدستی، از جمله کپوبافی که دزفول شهر جهانی آن است، از دیگر ظرفیتهای مهم پامنار محسوب میشود.
مسئول پرونده جهانی روستای پامنار ادامه داد: ترکیب هوشمندانه معماری بومی با بافت کوهستانی و چشمانداز آبی، زمینه توسعه فعالیتهای گردشگری آبی و گردشگری حیات وحش را فراهم کرده است. در کنار این ظرفیتها، مشارکت فعال جامعه محلی در حفاظت از محیطزیست و میزبانی از گردشگران، یکی از معیارهای مهم گردشگری پایدار است که در پامنار مورد توجه قرار گرفته و مجموعه این ویژگیها ظرفیتهای غنی این روستا برای حضور در رقابت جهانی را شکل داده است.
پرونده پامنار در وبسایت سازمان جهانی گردشگری بارگذاری شد
فاضلی درباره آخرین وضعیت پرونده پامنار برای حضور در این رقابت جهانی گفت: پرونده روستای پامنار در خردادماه در وبسایت سازمان جهانی گردشگری بارگذاری شد و هماکنون این پرونده در حال ارزیابی و بررسی توسط کارشناسان متخصص حوزه گردشگری پایدار سازمان جهانی گردشگری است.
او درباره محورهای اصلی پرونده پامنار بیان کرد: مهمترین محورهای پرونده و به زبان دیگر، مهمترین داستانها و خلاقیتهای این روستا که سبب شده گردشگری به عنوان عامل توسعه پایدار آن شناخته شود، رابطه عمیقی با ویژگیهای طبیعی و فرهنگی پامنار دارد.
کارشناس گردشگری معاونت گردشگری وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی افزود: وجود زیستگاه جغد ماهیخوار و حیات وحش بینظیر دریاچه و روستا موجب ورود طبیعتگردان و پرندهنگرها به پامنار شده و این روستا اکنون به عنوان یک مقصد گردشگری حیات وحش در منطقه شناخته میشود.
او ادامه داد: از سوی دیگر، دریاچهای که در پی ایجاد سد شکل گرفته، ظرفیت مناسبی برای علاقهمندان به فعالیتهای آبی ایجاد کرده است و با برگزاری مسابقات مختلف در حوزه فعالیتهای آبی، گروهی از علاقهمندان این فعالیتها به روستا جذب شدهاند.
فاضلی گفت: کپوبافی و نخلستانهای روستا نیز از ابتدا از معیشتهای مهم مردم بودهاند و امروز کپوبافی به عنوان یک هنر مهم روستا در جهان شناخته میشود. مجموعه این داستانها سبب شد روستای پامنار یکی از هشت روستای معرفیشده در این برنامه بینالمللی باشد.
تنوع طبیعی و فرهنگی؛ پایه معرفی پامنار به عنوان مقصد گردشگری
مسئول پرونده جهانی پامنار درباره ظرفیتهایی که در معرفی این روستا به عنوان مقصد گردشگری مورد توجه قرار گرفته است، اظهار کرد: در معرفی پامنار به عنوان یک مقصد گردشگری روستایی، مجموعهای از ظرفیتهای طبیعی و فرهنگی روستا مورد توجه قرار گرفته است.
او گفت: مهمترین این ظرفیتها شامل دریاچه سد دز و ظرفیتهای گردشگری آبی و ورزشی، پرندهنگری و تنوع زیستی منطقه، پوشش گیاهی و نخلستانها، معماری و منظر بومی روستا و هنر کپوبافی است.
فاضلی افزود: در کنار این ظرفیتها، خلاقیت مردم پامنار نیز به بخشی از جاذبههای روستا تبدیل شده است. برای مثال، رنگآمیزی و نقاشی در خانهها و استفاده از آنها به عنوان محلی برای روایت داستانها و خاطرات روستا، یک ابتکار خلاقانه است که میتواند برای گردشگران جذاب باشد و آنها را با تاریخ و فرهنگ پامنار به شیوهای متفاوت آشنا کند.
او ادامه داد: آیینها، داستانها و شیوه زندگی مردم پامنار نیز به عنوان بخشی از میراث فرهنگی و هویت روستا مورد توجه قرار گرفتهاند. تلاش شده است این ظرفیتها در کنار یکدیگر قرار گیرند و تجربهای متفاوت از گردشگری پامنار شکل بگیرد؛ تجربهای که هم طبیعت و دریاچه را معرفی کند و هم فرهنگ، صنایعدستی، خلاقیت و زندگی مردم روستا را به گردشگر نشان دهد.
توانمندسازی جامعه محلی و برندسازی پامنار
فاضلی درباره برنامه معاونت گردشگری برای تبدیل ظرفیتهای پامنار به محصولات گردشگری استاندارد و قابل عرضه گفت: از همان ابتدای معرفی این روستا، با همکاری ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان خوزستان و شهرستان دزفول، برنامهریزی و اقداماتی انجام شد.
او افزود: این برنامهها شامل برگزاری کارگاههای آموزشی و توانمندسازی جوامع محلی با موضوعات مختلف گردشگری بوده است و ضرورت دارد این آموزشها و برنامههای توانمندسازی به صورت مستمر ادامه پیدا کند.
مسئول پرونده جهانی روستای پامنار، برندسازی روستا را یکی دیگر از برنامهها دانست و گفت: تهیه لوگو و پرداختن به موضوع برند روستا از طریق چند جشنواره محلی از جمله اقداماتی بود که در این زمینه انجام شد.
او ادامه داد: بهسازی المانهای بصری روستا، مانند نقاشی گونههای جانوری بر در خانهها برای هویتبخشی بصری به روستا، از دیگر فعالیتهایی بود که انجام شد و هماکنون نیز توسط همکاران ادارهکل استان خوزستان و شهرستان دزفول پیگیری میشود.
گردشگری باید با ظرفیت طبیعت هماهنگ شود
فاضلی درباره ضرورت ایجاد تعادل میان توسعه گردشگری و حفاظت از محیطزیست، منابع آبی، پوشش گیاهی و چشمانداز طبیعی پامنار تصریح کرد: اصل بر این است که گردشگری با ظرفیت طبیعت هماهنگ شود، نه اینکه طبیعت را با گردشگری هماهنگ کنیم.
او افزود: باید از ابتدا درک کنیم داشتههای طبیعی روستا مانند حیات وحش، کوه، دریاچه و باغات، منابعی محدود هستند که اکنون به عنوان موهبتی برای معیشت مردم روستا مورد استفاده قرار میگیرند. بنابراین باید از ابتدا ظرفیت پذیرش گردشگر، بهویژه در فصلهای پرتردد، مشخص شود و تعداد قایقها، زمان و محدوده فعالیتهای آبی مدیریت شود.
کارشناس گردشگری معاونت گردشگری ادامه داد: برای حفاظت از چشمانداز طبیعی و نخلستانها باید مسیرهای مشخصی برای گردشگران تعیین شود و از ساختوسازهای نامتناسب، تخریب پوشش گیاهی و تغییر چهره طبیعی منطقه جلوگیری کرد.
او درباره حفاظت از منابع آب نیز گفت: جلوگیری از ورود فاضلاب و زباله به دریاچه، مدیریت مصرف آب در اقامتگاهها و استفاده از روشهای کممصرف از جمله اقداماتی است که میتواند به حفاظت از منابع آب کمک کند.
فاضلی تأکید کرد: در حوزه پرندهنگری و طبیعتگردی نیز باید مناطق حساس مشخص شوند و گردشگران با همراهی راهنمایان محلی از این مناطق بازدید کنند تا حضور گردشگران باعث آسیب به پرندگان و زیستگاه آنها نشود.
او مشارکت جامعه محلی را در این زمینه بسیار مهم دانست و گفت: جامعه محلی باید در حفاظت از منابع طبیعی مشارکت داشته باشد و از درآمد گردشگری منتفع شود، زیرا زمانی که مردم پامنار از گردشگری پایدار درآمد داشته باشند، خودشان به یکی از مهمترین حافظان طبیعت منطقه تبدیل میشوند.
همه ذینفعان باید در توسعه گردشگری پامنار مشارکت کنند
مسئول پرونده جهانی پامنار درباره نقش جامعه محلی، اقامتگاههای بومگردی، راهنمایان گردشگری، زنان روستا و فعالان صنایعدستی در تولید و مدیریت محصولات گردشگری اظهار کرد: تمام این گروهها زنجیره ذینفعان گردشگری روستا هستند.
او افزود: توسعه گردشگری پامنار باید با مشارکت همه این گروهها انجام شود و هرکدام بخشی از فرایند گردشگری را بر عهده داشته باشند و از منافع آن بهرهمند شوند؛ موضوعی که در نهایت موجب رضایت گردشگر نیز خواهد شد.
فاضلی گفت: جامعه محلی با مشارکت در ارائه خدمات و معرفی فرهنگ، اقامتگاهها با اقامت و پذیرایی محلی و معرفی تجربههای بومی، راهنمایان با برگزاری تورهای معرفی ظرفیتهای روستا و فعالان صنایعدستی با تولید، آموزش و فروش صنایعدستی کپو، همگی در هماهنگی با یکدیگر میتوانند گردشگری را به پیشران توسعه روستا تبدیل کنند.
مقابله با گردشگری فصلی با طراحی تجربههای بومی
او یکی از چالشهای مهم پامنار را گردشگری فصلی عنوان کرد و گفت: تدوین برنامه بازاریابی و مشوقهای لازم برای جذب گردشگر در ایامی مانند فصل تابستان که گردشگران کمتری وارد روستا میشوند، ضروری است.
فاضلی افزود: در این زمینه ظرفیتهای مهم روستا، بهخصوص کپوبافی، میتواند به عنوان فرصتی برای تجربه فرهنگ محلی در فضای داخلی مورد استفاده قرار گیرد.
او ادامه داد: شاید این بار داستان و روایتها، خوراک و پوشاک و اقامت روستایی خاص پامنار بتواند گردشگران را در فصلهای مختلف به این روستا جذب کند، اما موضوع ماندگاری گردشگران به شدت با زیرساختهای گردشگری مرتبط است.
مسئول پرونده جهانی پامنار گفت: یک روستا چنانچه بتواند نیازهای گردشگران را در حوزه اقامت، پذیرایی و سرگرمی تأمین کند، قطعاً گردشگران زمان بیشتری را در آن سپری خواهند کرد، بهخصوص اگر روستا از ظرفیتهای طبیعی، فرهنگی و تاریخی متنوعی برخوردار باشد.
مسیر دسترسی و اسکله تفریحی؛ اولویتهای زیرساختی پامنار
فاضلی درباره مهمترین زیرساختها و خدمات مورد نیاز پامنار پیش از معرفی گسترده به گردشگران اظهار کرد: مهمترین زیرساخت، بدون شک بهسازی و تکمیل مسیر دسترسی به روستا است.
او افزود: برای نزدیک شدن پامنار به استانداردهای بینالمللی، ضرورت دارد مسیر جادهای مناسبی برای گردشگران فراهم شود. همچنین ایجاد اسکله تفریحی و مناسبسازی آن برای عموم گردشگران، از جمله سالمندان و افراد دارای معلولیت، از مواردی است که میتواند پامنار را به یک مقصد گردشگری آبی روستایی تبدیل کند.
مسئول پرونده جهانی پامنار ادامه داد: این موضوع در جلسات و نشستها مورد توجه قرار گرفته است. همچنین ارتقای تابلوهای راهنما، اطلاعرسانی و تفسیر محیطی در ورودی روستا، مسیرها و نقاط جاذبه از جمله اقداماتی است که میتواند در حفاظت از روستا نیز نقش بسیار مهمی داشته باشد.
ظرفیت برد گردشگری باید پیش از ورود گردشگران انبوه مشخص شود
فاضلی درباره تمهیدات لازم برای مدیریت ورود گردشگران و جلوگیری از آسیب به اصالت پامنار گفت: در مقصدهای مهم دنیا، مدیریت گردشگری انبوه با کنترل ظرفیت پذیرش یا Carrying Capacity اجرا میشود؛ موضوعی که درک آن آسان، اما اجرای آن به نظر کمی پیچیده است.
او تصریح کرد: به این معنی که اگر روستا در معرض ورود گردشگران زیاد قرار گیرد، باید محدودیتهایی برای ورود گردشگر به روستا اعمال شود. حساسیت مردم و مسئولان محلی نسبت به قوانین حفظ منظر و یکپارچگی معماری بومی نیز بسیار اثرگذار است.
مسئول پرونده جهانی پامنار گفت: همه این اقدامات زمانی مؤثر خواهد بود که مردم روستا احساس کنند روستا یک مقصد گردشگری و بستری برای توسعه روستا است.
او بر اهمیت افزایش آگاهی عمومی تأکید کرد و افزود: افزایش آگاهی و ترویج کد اخلاق گردشگری در منطقه بسیار مؤثر است و همین آگاهیها باید در موضوعات مهمی مانند مدیریت پسماند نیز ایجاد شود. بنابراین از یک طرف آگاهسازی عمومی و از طرف دیگر برنامههای مرتبط با ظرفیت برد باید مورد توجه قرار گیرد.
ثبت جهانی میتواند اقتصاد محلی و جایگاه دزفول را تقویت کند
فاضلی درباره آثار احتمالی ثبت جهانی پامنار بر اقتصاد محلی، اشتغال جوانان، حفظ میراث ناملموس و جایگاه دزفول در نقشه گردشگری ایران اظهار کرد: به نظر من هر روستایی که به مرحله ثبت جهانی برسد، یک فرصت بسیار مهم دارد تا دیگر صرفاً یک مقصد محلی نباشد، زیرا این روستا در وبسایت سازمان جهانی گردشگری به عنوان یکی از مهمترین نهادهای بینالمللی گردشگری دنیا معرفی و عرضه میشود.
او افزود: در حالت معمول، این موضوع با افزایش تقاضای گردشگری همراه است و افزایش تقاضای گردشگری نیز به معنای ایجاد فرصتهای شغلی در بخشهای مختلف گردشگری برای جوامع محلی است.
مسئول پرونده جهانی پامنار ادامه داد: نکته دیگر این است که زمانی که مردم روستا متوجه شوند آنچه باعث موفقیت و معرفی روستا شده، داراییهای فرهنگی و طبیعی، از جمله حیات وحش، دریاچه، نخلستانها و همچنین کپوبافی است، قطعاً به دنبال حفظ این میراثها و حفاظت از تنوع زیستی منطقه خواهند بود.
فاضلی خاطرنشان کرد: رونق گردشگری میتواند به اقتصادی شدن حفظ میراث ناملموس کمک کند؛ یعنی آیینها و دانش بومی به جای فراموش شدن، به بخشی از تجربه گردشگری و منبع درآمد جامعه محلی تبدیل شوند.
او در پایان گفت: در مقیاس بزرگتر نیز حضور جهانی پامنار میتواند به تقویت جایگاه دزفول و خوزستان در نقشه گردشگری فرهنگی و طبیعتگردی ایران کمک کند و زمینه شکلگیری زنجیرهای از مقاصد و تجربههای گردشگری در منطقه را فراهم آورد.
انتهای پیام/
نظر شما